Waterverbruik in een kwekerij verminderen doe je door een combinatie van waterrecirculatie, efficiënte irrigatietechnieken, slimme sensordata en goede wateropslag. De grootste winst zit in het hergebruiken van drainwater en het precies afstemmen van watergiften op de werkelijke behoefte van het gewas. In dit artikel beantwoorden we de meest gestelde vragen over watertechniek in de tuinbouw, van basisprincipes tot slimme oplossingen.

Waar gaat het meeste water in een kwekerij naartoe?

Het grootste deel van het waterverbruik in een kwekerij gaat naar irrigatie van het gewas. Afhankelijk van het teeltsysteem en het gewas verdampt een groot deel via het blad, een kleiner deel wordt door de plant opgenomen voor groei, en een aanzienlijk deel verlaat het systeem als drainwater. In substraatteelt kan het drainpercentage oplopen tot 20 tot 40% van de totale watergift.

Naast irrigatie verbruiken ook koeling, reiniging van installaties en het aanvullen van waterbassins water. Maar irrigatie is veruit de grootste post. Precies daarom is het optimaliseren van de watergift de snelste route naar een lager waterverbruik. Wie inzicht heeft in waar het water naartoe gaat, kan gericht sturen en verspilling voorkomen.

Hoe werkt waterrecirculatie in een kas?

Waterrecirculatie in een kas betekent dat het drainwater dat het gewas niet opneemt, wordt opgevangen, gezuiverd en opnieuw gebruikt voor irrigatie. In een gesloten of semi-gesloten systeem stroomt het overtollige water via goten of drainleidingen terug naar een opslagtank, waarna het na behandeling opnieuw wordt gedoseerd. Dit voorkomt dat bruikbaar water en meststoffen verloren gaan.

Een goed recirculatiesysteem bestaat uit meerdere onderdelen die samenwerken:

  • Drainopvang: goten of matten die het overtollige water afvoeren naar een verzamelpunt
  • Opslag: een bassin of silo waarin het drainwater tijdelijk wordt bewaard
  • Zuivering: behandeling met UV-licht, verhitting of omgekeerde osmose om ziekteverwekkers te verwijderen
  • Dosering: menging van drainwater met vers water en meststoffen tot de juiste samenstelling

Recirculatie is in veel gevallen ook wettelijk verplicht om emissie van meststoffen naar het oppervlaktewater te voorkomen. Maar los van de regelgeving levert het direct financieel voordeel op: minder waterverbruik, minder mestkosten en een stabieler teeltresultaat.

Welke irrigatietechnieken besparen het meeste water?

Druppelirrigatie bespaart het meeste water in de kwekerij. Bij druppelirrigatie wordt water direct bij de wortelzone van de plant afgegeven in kleine, gecontroleerde hoeveelheden. Hierdoor is de verdamping minimaal en wordt vrijwel geen water verspild aan onbeplante oppervlakken. In combinatie met een recirculatiesysteem is het waterverbruik aanzienlijk lager dan bij traditionele bevloeiing.

Naast druppelirrigatie zijn er andere technieken die bijdragen aan waterbesparing:

  • Eb-vloedsystemen: water wordt vanuit een bassin over de vloer gebracht en daarna teruggepompt, zodat vrijwel geen water verloren gaat
  • Regenleiding met tijdsturing: water wordt op vaste momenten of bij specifieke omstandigheden gegeven, wat overmatige watergiften voorkomt
  • Substraatteelt met weegschalen: door het gewicht van het substraat te meten wordt de watergift precies afgestemd op de actuele behoefte

De keuze voor een irrigatietechniek hangt af van het gewas, de teeltwijze en de bestaande installatie. Telers die overstappen van een minder nauwkeurig systeem naar druppelirrigatie of een gesloten eb-vloedsysteem, merken vaak direct een daling in waterverbruik.

Hoe kan slimme sensordata het waterverbruik verlagen?

Slimme sensoren verlagen het waterverbruik door de watergift te koppelen aan meetbare omstandigheden in de kas en het gewas, in plaats van aan vaste tijdschema’s. Sensoren meten bijvoorbeeld de vochtigheid van het substraat, de verdamping van het gewas of de instraling van de zon. Op basis van die data past het irrigatiesysteem de watergift automatisch aan, waardoor te vroeg of te laat water geven wordt voorkomen.

Praktische toepassingen van sensordata in wateroptimalisatie zijn onder andere:

  • Stralingsgestuurde irrigatie: de watergift wordt gekoppeld aan de hoeveelheid licht die de plant ontvangt, omdat verdamping direct samenhangt met instraling
  • Substraatvochtmeting: sensoren in het substraat geven aan wanneer de waterinhoud daalt tot een ingestelde drempelwaarde
  • EC- en pH-monitoring: continue meting van de voedingsoplossing zorgt ervoor dat de samenstelling van het irrigatiewater altijd klopt, wat verspilling van water en meststoffen voorkomt

Sensordata maakt het ook mogelijk om patronen te herkennen over langere periodes. Telers die hun irrigatiedata analyseren, ontdekken regelmatig dat bepaalde zones in de kas structureel te veel of te weinig water krijgen. Dat soort inzichten leidt tot concrete aanpassingen die het waterverbruik structureel verlagen.

Wat zijn de mogelijkheden voor wateropslag op een kwekerij?

Wateropslag op een kwekerij maakt het mogelijk om regenwater op te vangen en te bewaren voor gebruik in droge periodes. De meest gebruikte vormen zijn ondergrondse bassins, bovengrondse silo’s en folievijvers. De keuze hangt af van de beschikbare ruimte, de benodigde capaciteit en de bodemgesteldheid op het bedrijf.

Ondergrondse bassins

Ondergrondse bassins worden aangelegd onder de kas of op het erf en zijn onzichtbaar in het landschap. Ze beschermen het opgeslagen water tegen vervuiling en temperatuurschommelingen. Nadeel is dat de aanlegkosten hoger liggen dan bij bovengrondse opslag, maar op de lange termijn bieden ze een stabiele en betrouwbare watervoorraad.

Bovengrondse silo’s en folievijvers

Bovengrondse silo’s zijn sneller te plaatsen en goedkoper in aanschaf. Folievijvers bieden grote opslagcapaciteit voor een relatief lage investering en zijn geschikt voor bedrijven met voldoende buitenruimte. Beide varianten vereisen aandacht voor afdekking om algengroei en vervuiling te voorkomen.

Wateropslag wordt steeds belangrijker nu de beschikbaarheid van gietwater in droge zomers onder druk staat. Wij helpen kwekers bij het bepalen van de juiste opslagcapaciteit en het kiezen van een systeem dat past bij de bedrijfssituatie. Meer weten? Bekijk onze oplossingen of neem rechtstreeks contact op.

Wanneer is waterzuivering verplicht of financieel interessant?

Waterzuivering is in Nederland verplicht voor glastuinbouwbedrijven die drainwater lozen of recirculeren. De wetgeving rondom emissienormen is de afgelopen jaren aangescherpt, en bedrijven die werken met een gesloten of semi-gesloten watersysteem moeten het drainwater zuiveren voordat het opnieuw wordt gebruikt of geloosd. Zuivering is daarmee geen optie, maar een verplichting voor de meeste moderne kwekerijen.

Financieel is waterzuivering interessant zodra de besparing op waterinkoop, meststoffen en afvoerkosten opweegt tegen de investering in een zuiveringsinstallatie. Dat punt wordt sneller bereikt naarmate het waterverbruik hoger is en de waterkwaliteit van het beschikbare gietwater lager. Bedrijven die werken met regenwater van wisselende kwaliteit of met recirculatiewater dat snel vervuild raakt door ziekteverwekkers, profiteren het meest van een goede zuiveringsinstallatie.

De meest gebruikte zuiveringstechnieken zijn UV-ontsmetting, verhitting en omgekeerde osmose. UV-ontsmetting is relatief betaalbaar en effectief tegen de meeste schimmels en bacteriën. Verhitting is betrouwbaarder maar energieverbruikend. Omgekeerde osmose verwijdert ook opgeloste stoffen en is met name interessant wanneer het gietwater te veel natrium of andere ongewenste elementen bevat.

Wil je weten welke aanpak het beste past bij jouw bedrijfssituatie? Neem contact met ons op voor een vrijblijvend gesprek over de mogelijkheden op jouw kwekerij.

Veelgestelde vragen

Hoe lang duurt het voordat een recirculatiesysteem zichzelf terugverdient?

De terugverdientijd van een recirculatiesysteem ligt gemiddeld tussen de twee en vijf jaar, afhankelijk van de bedrijfsgrootte, het waterverbruik en de lokale waterkosten. Grotere kwekerijen met een hoog waterverbruik zien de investering doorgaans sneller terugverdiend door de gecombineerde besparing op water, meststoffen en afvoerkosten. Het is verstandig om vooraf een berekening te maken op basis van je eigen verbruiksdata, zodat je een realistisch beeld krijgt van de verwachte besparing.

Welke fouten maken telers het vaakst bij het optimaliseren van hun waterverbruik?

Een veelgemaakte fout is het instellen van watergiften op basis van vaste tijdschema's in plaats van op basis van de werkelijke behoefte van het gewas. Dit leidt tot structureel te veel of te weinig water geven, wat zowel het waterverbruik als de gewaskwaliteit negatief beïnvloedt. Een andere veelvoorkomende fout is het verwaarlozen van regelmatig onderhoud aan sensoren en druppelslangen, waardoor meetwaarden onbetrouwbaar worden en het systeem minder efficiënt werkt.

Is druppelirrigatie geschikt voor elk gewas en elke teeltwijze?

Druppelirrigatie is geschikt voor de meeste gewassen in substraatteelt, zoals tomaten, paprika's, komkommers en snijbloemen, maar is minder toepasbaar bij gewassen die op volle grond worden geteeld of waarbij bevloeiing van het hele oppervlak gewenst is. In die gevallen kunnen eb-vloedsystemen of regenleiding met slimme tijdsturing een beter alternatief zijn. Het is altijd aan te raden om de keuze voor een irrigatietechniek te laten afstemmen op het specifieke gewas, de teeltfase en de bestaande infrastructuur.

Hoeveel opslagcapaciteit heb ik nodig voor mijn kwekerij?

Als vuistregel wordt voor glastuinbouw vaak gerekend met een opslagcapaciteit van 500 tot 1.000 liter per vierkante meter kasoppervlak, afhankelijk van de gewassoort en het lokale neerslagpatroon. Een nauwkeurigere berekening houdt rekening met het jaarlijkse waterverbruik, de gemiddelde droge periodes in jouw regio en de hoeveelheid regenwater die je kunt opvangen via het kasoppervlak. Een specialist kan op basis van deze gegevens een advies op maat geven voor de juiste opslagcapaciteit en het meest geschikte systeem.

Kan ik mijn bestaande irrigatiesysteem upgraden met sensoren, of moet ik alles vervangen?

In de meeste gevallen is het mogelijk om een bestaand irrigatiesysteem stapsgewijs uit te breiden met sensoren zonder het gehele systeem te vervangen. Substraatvochtmeters, stralingsensoren en EC- en pH-meters kunnen vaak worden gekoppeld aan bestaande regelapparatuur via standaard interfaces. Wel is het belangrijk om te controleren of de huidige besturingsunit compatibel is met de nieuwe sensoren, of dat een upgrade van de software of controller nodig is.

Wat moet ik doen als mijn drainwater een afwijkende EC- of pH-waarde heeft?

Een afwijkende EC- of pH-waarde in het drainwater is een signaal dat de voedingsoplossing niet goed wordt opgenomen of dat er ophoping van bepaalde elementen plaatsvindt in het substraat. De eerste stap is het analyseren van zowel het gietwater als het drainwater om te bepalen welke stoffen uit balans zijn. Op basis van die analyse kun je de samenstelling van de voedingsoplossing aanpassen, vaker spoelen met schoon water of de zuiveringsinstallatie inzetten om ongewenste elementen te verwijderen.

Welke subsidies of regelingen zijn beschikbaar voor investeringen in watertechniek in de tuinbouw?

Voor investeringen in watertechniek in de glastuinbouw zijn in Nederland verschillende regelingen beschikbaar, zoals de Milieu-investeringsaftrek (MIA), de Willekeurige afschrijving milieu-investeringen (Vamil) en soms provinciale of Europese subsidieregelingen gericht op duurzame landbouw. Welke regeling van toepassing is, hangt af van het type investering, de bedrijfsgrootte en het moment van aanvraag. Het is verstandig om een adviseur of accountant te raadplegen die bekend is met de actuele subsidiemogelijkheden voor de tuinbouwsector.